Super 35 - wpadka czy nie? Chciałbym tutaj poruszyć pewien ciekawy problem techniczny, dotyczący filmów Jamesa Camerona. Problem ten może być interpretowany jako wpadka, szczególnie widoczna w "Otchłani". Otóż chodzi o ujęcie, w którym Coffey wchodzi do basenu Deepcore i widzi wystającego z wody pseudopoda. Widzowie wersji kinowej i DVD (a także amatorzy divx) nie mają prawa doszukać się tu jakiegokolwiek uchybienia. Kłopot pojawia się dopiero w wersji kasetowej i telewizyjnej, gdzie wyrażnie widać ucięcie animacji wstęgi tuż nad lustrem wody basenu. Wygląda to jakby animatorom z ILM nie chciało się wykonać płynnego połączenia wody w basenie, z podstawą wystającej z niej wstęgi. O co tu chodzi i dlaczego tylko na kasetowym i telewizyjnym wydaniu "Otchłani" widać tę zagadkę?
Przed wyjaśnieniem trochę teorii. Począwszy od "Otchłani", każdy kinowy film fabularny James Cameron kręci w dość nietypowym, lecz coraz częściej stosowanym formacie Super 35. Standardowo filmy szerokoekranowe (z proporcjami obrazu 2,35:1) kręci się na dwukrotnie węższym negatywie 35 mm. Jest to możliwe dzięki obiektywom anamorficznym, ścieśniającym szeroki kadr na dwukrotnie węższej taśmie; podczas projekcji w kinie następuje proces odwrotny. James Cameron nigdy nie stosował jako reżyser rejestracji anamorficznej, która jest poważną przeszkodą w ujęciach, wymagających zastosowania efektów wizualnych. W takich przypadkach anamorficzną rejestrację i tak trzeba zamienić na nieanamorficzny system VistaVision, wynaleziony w latach 50-tych i dysponujący 65 mm szerokością negatywu, znacznie lepiej nadającego się do rejestracji ujęć, do których są wstawiane efekty wizualne. Aby nie komplikować sobie życia, Cameron nakręcił "Terminatora" i "Obcych" bez anamorficznych sztuczek na taśmie 35 mm, po czym nakładając kaszety na górę i dół kadru, osiągnął proporcje obrazu 1,85:1. Nie była to jednak pełna panorama. Chcąc ją uzyskać, musiał skorzystać z techniki rejestracji Super 35. Opiera się ona na nieanamorficznej rejestracji na taśmie 35 mm, różniącej się od standardowej tym, że brak na niej miejsca, przeznaczonego na optyczny zapis dźwiękowy. W Super 35 miejsce to zajmuje obraz, co daje zwiększone proporcje kadru do ok. 1,60:1, zamiast standardowego 1,33:1. Z takiego formatu optycznie wykadrowuje się panoramę 2,35:1 dla kin i DVD (a później także divx...), oraz nieco mniejszy od wyjściowego obraz 1,33:1 (popularne 4:3), dla telewizji i VHS. Tak nakręcił "Otchłań", "Terminatora 2", "Prawdziwe kłamstwa" i "Titanica".
Wadą tej techniki są dodatkowe koszty kilkudziesięciu tysięcy dolarów, potrzebne na optyczną ekstrakcję dwóch obrazów (2,35:1 i 1,33:1) z wyjściowego materiału. Minusem było także bezstratne kadrowanie, zapewnione przez laboratoria Kodaka dopiero po 1986 roku, kiedy to wynaleziono wreszcie odpowiedniej jakości negatyw, pozwalający uniknąc ziarna podczas kadrowania. Pierwsze próby w postaci filmów "Mój własny wróg" Wolfganga Petersena (1985), czy "Top Gun" Tony'ego Scotta (1986), nie dały satysfakcjonujących rezultatów. Zaletą jest brak anamorficznych przekłamań obrazu, oraz automatyczna gotowość taśmy do obróbki pod kątem efektów wizualnych. Pod koniec lat 80-tych, raczkująca animacja komputerowa musiała bezbłędnie zagrać u Jamesa Camerona, pod postacią wstęgi wodnej, widowiskowej manifestacji opanowania środowiska wodnego przez pozaludzką inteligencję. Komputerowcy z ILM, znając ograniczone moce obliczeniowe swoich maszyn wobec czasochłonnej technologii 3D, ekonomicznie zdecydowali o animacji pseudopoda tylko w ramach kinowych proporcji obrazu 2,35:1. Reszta dużego kadru pozostała nietknięta. Całość na kinowym ekranie wyglądała wspaniale, lecz gdy przyszło do prezentacji video i TV, okazało się, że pełnoekranowa "Otchłań" zawiera brak, pod postacią niedorobionej podstawy pseudopoda, w miejscu jego zetknięcia z lustrem wody w basenie Deepcore. I tak już pozostało... Cameron został mimowolnym więźniem ograniczeń formatu Super 35. Zainteresowanych, tropiących filmowe wpadki, pozwolę sobie odesłać do kasetowego wydania ITI filmu "Prawdziwe kłamstwa". Proszę zwrócić uwagę na końcówkę filmu, gdy podczas tytanicznej walki z terrorystami na dachu wieżowca w Miami, Aziz wstaje z bolesnego rozkroku i idzie po kadłubie Harriera, by zmusić Harry'ego Taskera do lądowania. W pełnym planie samolotu, pod jego sylwetką widać trójnóg, który odpowiadał za symulację zachowania się atrapy maszyny w powietrzu. Zastanawiam się, czy traktować to jako wpadkę? Zakładając, że "oficjalną" wersją filmu jest to, co widać w kinie, o żadnej wpadce nie może być mowy, a pełnoekranowa wersja VHS to "tylko" odprysk z oryginału.
Można zadać pytanie "a dlaczego by nie wykadrować pełnego ekranu metodą pan&scan, dynamicznie powiększając szeroki ekran do momentu, kiedy na ekranie TV znikną czarne pasy na górze i na dole?". Coż, to rozwiązanie jest jak na razie możliwe tylko w przypadku filmów, nakręconych w standardowym, anamorficznym formacie Panavision. Gdyby zastosować to samo do Super 35, otrzymalibyśmy jedno wielkie ziarno, gdyż byłoby to powtórne kadrowanie obrazu już raz wykadrowanego. Ja osobiście zdążyłem się już przyzwyczaić, że filmy na VHS, których mam w swojej kolekcji ponad 600, są wybrakowane w stosunku do szerokoekranowych oryginałów, dzięki powiększeniu obrazu na pełny ekran. Operacja ta zabiera przecież czasami aż do 50 % obrazu (przy formacie rejestracji 2,35:1 i szerszych), który po wykadrowaniu jest już tylko kpiną z pracy autora zdjęć filmowych. Dlatego tak ochoczo rzuciłem się na format DVD, oferujący CAŁY szerokoekranowy obraz filmowy. Lecz przy Super 35, mając "Otchłań" na DVD, warto z ciekawości wrócić do tego filmu, lecz na oryginalnej kasecie video (lub nagranym z TV), by zobaczyć obszary kadru, które w kinie i na DVD są przykryte czarnymi pasami. A oto tytuły innych przebojów filmowych, nakręconych w Super 35. Jak widać, format ten jest szczególnie ceniony przy realizacji wielkich, kosztownych superwidowisk, zawierających dużo efektów wizualnych. Zastosowano go zarówno przy "Matrixach", jak i "Harrym Potterze" i "Władcy Pierścieni". Przypominam - jeśli film jest nakręcony w tym formacie, na kasecie z wypożyczalni oraz w telewizji zobaczycie więcej obrazu w pionie (czyli na górze i na dole ekranu, np osławiona ręka trzymająca telefon w biurze Neo w pierwszym "Matrixie"), choć w poziomie (prawy i lewy bok ekranu) widać więcej na DVD i divx. - 2 Fast 2 Furious (2003) - 25th Hour (2002) - The 6th Day (2000) - 8 Mile (2002) - About a Boy (2002) - The Abyss (1989) - Ace Ventura: When Nature Calls (1995) - The Age of Innocence (1993) - Air America (1990) - Air Force One (1997) - Alaska (1996) - Ali (2001) - Alien: Resurrection (1997) - Amelia (2001) - American Beauty (1999) - American Psycho (2000) - American Wedding (2003) - Anaconda (1997) - Any Given Sunday (1999) - Anywhere But Here (1999) - Apollo 13 (1995) - The Art of War (2000) - Astérix et Obélix contre César (1999) - Austin Powers in Goldmember (2002) - Austin Powers: International Man of Mystery (1997) - Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (1999) - Backdraft (1991) - Bad Boys II (2003) - Bad Company (2002) - Bandits (2001) - The Beach (2000) - Behind Enemy Lines (2001) - Beverly Hills Cop II (1987) - Bird on a Wire (1990) - Birthday Girl (2001) - Black Hawk Down (2001) - Black Rain (1989) - Blink (1994) - The Bone Collector (1999) - Bonfire of the Vanities (1990) - The Bourne Identity (2002) - Boys on the Side (1995) - Breakdown (1997) - Bridget Jones's Diary (2001) - Broken Arrow (1996) - The Cable Guy (1996) - Casino (1995) - The Cell (2000) - Central do Brasil (1998) - Charlie's Angels (2000) - The Cider House Rules (1999) - Cold Mountain (2003) - Crash (2004) - Daredevil (2003) - Dark City (1998) - Darkness (2002) - Dawn of the Dead (2004) - Deep Blue Sea (1999) - Deep Impact (1998) - Deep Rising (1998) - Die Another Day (2002) - Dobermann (1997) - Dogma (1999) - Don't Say a Word (2001) - Donnie Brasco (1997) - Dr. Dolittle 2 (2001) - Dracula 2000 (2000) - Dreamcatcher (2003) - Driven (2001) - End of Days (1999) - Enemy Mine (1985) - Enemy at the Gates (2001) - Evolution (2001) - Fast and the Furious (2001) - Fear and Loathing in Las Vegas (1998) - FearDotCom (2002) - Feeling Minnesota (1996) - The Fifth Element (1997) - Fight Club (1999) - The Fisher King (1991) - Freddy Vs. Jason (2003) - Frequency (2000) - Fried Green Tomatoes (1991) - The Frighteners (1996) - The Game (1997) - Gangs of New York (2002) - Gattaca (1997) - Get Carter (2000) - Girl with a Pearl Earring (2003) - Gladiator (2000) - Glengarry Glen Ross (1992) - The Godfather: Part III (1990) - Godzilla (1998) - Goodfellas (1990) - Gosford Park (2001) - Halloween H20: 20 Years Later (1998) - Hard Rain (1998) - Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001) - Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002) - Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004) - Hart's War (2002) - Hearts in Atlantis (2001) - Heavenly Creatures (1994) - Highlander III: The Sorcerer (1994) - Highlander: Endgame (2000) - Hilary and Jackie (1998) - Howards End (1992) - Independence Day (1996) - he Insider (1999) - Intimacy (2001) - Irréversible (2002) - The Italian Job (2003) - Jason X (2001) - Jaws: The Revenge (1987) - Jay and Silent Bob Strike Back (2001) - Just Visiting (2001) - K-19: The Widowmaker (2002) - Kalifornia (1993) - Kill Bill: Vol. 1 (2003) - Kill Bill: Vol. 2 (2004) - Knight Moves (1992) - Kull the Conqueror (1997) - L.A. Confidential (1997) - Lara Croft: Tomb Raider (2001) - Last Man Standing (1996) - Legally Blonde (2001) - The Long Kiss Goodnight (1996) - The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) - The Lord of the Rings: The Return of the King (2003) - The Lord of the Rings: The Two Towers (2002) - Lost Souls (2000) - Mad City (1997) - Matrix (1999) - Matrix Reloaded (2003) - Matrix Revolutions (2003) - Maximum Risk (1996) - The Mexican (2001) - Minority Report (2002) - Money Train (1995) - Monster's Ball (2001) - Mystery, Alaska (1999) - The Negotiator (1998) - Never Been Kissed (1999) - No Way Out (1987) - Notting Hill (1999) - O Brother, Where Art Thou? (2000) - Ocean's Eleven (2001) - The One (2001) - Palmetto (1998) - Panic Room (2002) - Payback (1999) - The Peacemaker (1997) - The Pillow Book (1996) - Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (2003) - Pitch Black (2000) - Point Break (1991) - The Portrait of a Lady (1996) - Possession (2002) - Practical Magic (1998) - Primary Colors (1998) - Proof of Life (2000) - Pret-a-Porter (1994) - The Public Eye (1992) - Remains of the Day (1993) - Reservoir Dogs (1992) - Revolution (1985) - Road to Perdition (2002) - The Rock (1996) - Ronin (1998) - Rules of Engagement (2000) - S.W.A.T. (2003) - Scary Movie (2000) - Se7en (1995) - Seabiscuit (2003) - Secret Window (2004) - Selena (1997) - Set It Off (1996) - Sexy Beast (2000) - Sgt. Bilko (1996) - Shakespeare in Love (1998) - Shallow Hal (2001) - The Shipping News (2001) - Short Cuts (1993) - Showgirls (1995) - Six Degrees of Separation (1993) - Sleepers (1996) - Small Soldiers (1998) - Spaceballs (1987) - Species (1995) - Sphere (1998) - Spider-Man 2 (2004) - Star Trek VI: The Undiscovered Country (1991) - Stigmata (1999) - Strange Days (1995) - Street Fighter (1994) - Tank Girl (1995) - Tarzan and the Lost City (1998) - Telling Lies in America (1997) - Terminator 2: Judgment Day (1991) - Terminator 3: Rise of the Machines (2003) - The Thirteenth Floor (1999) - Three Kings (1999) - Titanic (1997) - Top Gun (1986) - Training Day (2001) - Troy (2004) - True Lies (1994) - The Two Jakes (1990) - U-571 (2000) - The Usual Suspects (1995) - Virtuosity (1995) - Visiteurs, Les (1993) - We Were Soldiers (2002) - What Dreams May Come (1998) - Windtalkers (2002) - Wing Commander (1999) - The Wings of the Dove (1997) - The X Files (1998) - X2 (2003) - Zoolander (2001) Spis pochodzi z serwisu www.imdb.com |
