Efekty specjalne Wszystkie efekty wizualne do "Szklanej pułapki" (ok. 40 ujęć) wykonała firma Boss Film Studios, pod wodzą Richarda Edlunda, czterokrotnego laureata Oscara. "Szklaną pułapkę" nakręcono w anamorficznym systemie Panavision (35mm taśma zawierająca dwukrotnie szerszy kadr). Zaś wszystkie ujęcia zawierające efekty wizualne, zarejestrowano na dwukrotnie szerszej taśmie 65mm w systemie VistaVision. Pozwoliło to na zachowanie wysokiej jakości obrazu, nawet po optycznych "torturach", jakim była poddawana taśma w procesie produkcji efektów wizualnych. Ekspresowa jazda McClane'a na dachu windy, została wykonana dwoma metodami. Pierwsze ujęcie wykonano w prawdziwym szybie windy, natomiast drugie to już tylna projekcja w studio. Bruce Willis stał w szczątkowej dekoracji windy, natomiast nad jego głową projektor wyświetlał obraz prawdziwego szybu windowego.
Głęboka perspektywa szybu wentylacyjnego, w scenie przeprawy McClane'a pomiędzy jednym a drugim wylotem kanałów wentylacyjnych, została wykonana jako malowidło, umieszczone na spodzie dekoracji. Wykorzystano tu optyczną sztuczkę pozornej perspektywy.
Z kolei szyb windy, do którego McClane wrzuca bombę, z monitorem komputerowym w roli zapalnika, wykonano jako 6-metrową miniaturę, wykorzystując przy tym efekt wymuszonej perspektywy. Zamiast budować dwukrotnie dłuższy, niefałszowany model, ekipa wykonała krótszą miniaturę, o zwężającym się rozmiarze w kierunku spodu (120x180 cm na górze i 15x23 cm na dole), co dało optyczny efekt znacznie większej głębokości szybu windy. Model ten wykonała ekipa Marka Stetsona, która kilka lat później wykonała miniatury do "Speeda".
Miniaturowy szyb nakręcono na dwa sposoby, najpierw z włączonymi wszystkim światłami, a następnie bez świateł, wyłącznie z samą eksplozją. Obrazy te połączono w jeden, dodając nakręcone na niebieskim tle miniaturowe krzesło. Wybuch nakręcono kamerą o regulowanej prędkości przesuwu taśmy podczas ujęcia. Początek wybuchu nakręcono z prędkością 100 kl/s (co dało efekt zwolnionego tempa), zaś w miarę zbliżania się ognia w stronę kamery, prędkość rejestracji zredukowano do 20 kl/s, co z kolei przyspieszyło zbliżanie się ściany ogniowej do kamery. Sztuczka ta również pomogła w oszukaniu prawdziwego rozmiaru miniaturowej dekoracji, gdyż zwolnione tempo na początku sugerowało ogromną głebokość szybu windy i dłuższy czas na dotarcie ognia do wyższych kondygnacji. Dopiero na te ujęcia nałożono tył głowy Bruce'a Willisa, nakręcony na niebieskim tle.
Dalszy ciąg tej eksplozji widzimy już na zewnątrz budynku, szczególnie w jednym, nieco ponad sekundowym, szerokim planie wybuchającego trzeciego piętra Nakatomi. Tu również zastosowano optyczne efekty wizualne. Bazę stanowiło ujęcie, wykonane na planie 35mm kamerą przy prędkości 250 kl/s. Z uwagi, że nie można było uszkodzić budynku Foxa, zastosowano wariant oszczędnościowy i bezpieczny - eksplozję pokazano wyłącznie poprzez grę bardzo silnych świateł w środku i na zewnątrz. Następnie to ujęcie przekazano do obróbki do Boss Film Studios. Tam w miniaturze zbudowano replikę zewnętrznej ściany trzeciego piętra Nakatomi, z tym że była ona w całości czarna. Następnie oddano ją do zabawy pirotechnikom.
Nakręconą eksplozję planowano nałożyć na rzeczywiste ujęcie, poprzez optyczną eliminację czarnych miejsc na miniaturze. Okazało się jednak, że eksplozja na modelu wywołała także czarny dym, który byłby zinterpretowany przez kopiarkę optyczną jako miejsce, przeznaczone do nałożenia w to miejsce rzeczywistego ujęcia budynku. Aby tego uniknąć, montażysta efektów Dennis Michelson pozakrywał te niepożądane, ciemne miejsca, poprzez jednoklatkowe nakładki fragmentów eksplozji, pochodzących z innych klatek tego ujęcia. Finalny efekt jaki możemy podziwiać na ekranie, to najlepszy dowod na to, ile pracy może kosztować jedna sekunda filmu. Pracy - dodajmy - kompletnie niezauważalnej, co jest najwyższą formą sztuki przy tworzeniu ekranowej iluzji.
Do filmu skonstruowano trzy miniaturowe modele wieżowca Nakatomi, z których największy miał 7,5 metra. Wykorzystano go m.in. w ujęciu wyłączania prądu w budynku, gdyż taka operacja byłaby niemożliwa w prawdziwym Fox Plaza. Niewielkie sylwetki ludzi na pierwszym planie tego ujęcia dołożono optycznie.
Wszystkie ujęcia z agentami FBI Johnsonami wewnątrz latającego śmigłowca, wykonano w studyjnej atrapie maszyny, zaś widok na zewnątrz to blue-screenowa nakładka, ze zdjęciami, które nakręcono znacznie później. W trakcie pracy z zamianą niebieskiego tła w żywy obraz, z przerażeniem zauważono, że brakuje jednego ujęcia roboczego (tzw. plate), do wypełnienia nim niebieskiego ekranu. Skorzystano więc z już raz wykorzystanego ujęcia, odwracając go metodą lustrzanego odbicia.
Ponieważ niemożliwym okazało się nakręcenie śmigłowców tak blisko wieżowca Nakatomi, we wszystkich ujęciach zawierających helikoptery, dokonano optycznej ingerencji. Śmigłowce nakręcono podczas nocnych zdjęć postprodukcyjnych i nałożono na ujęcia z właściwego planu filmowego.
Efektem wizualnym jest także ujęcie w scenie strzelania agentów FBI do McClane'a, wyganiającego zakładników z dachu. McClane skacze z wyższego poziomu dachu na niższy, a tuż nad jego głową przelatuje śmigłowiec. W rzeczywistości wcale go tam nie było. Lecącą maszynę w powietrzu nakręcono podczas prac nad efektami i optycznie wmontowano w film. Obu ujęć nie zrealizowano metodą motion control, co podniosło stopień trudności ich złożenia w jedną całość.
Pierwsze ujęcie wybuchającego dachu wykonano kilkustopniowo. Na żywe ujęcie dachu Fox Plaza nałożono zarejestrowaną w miniaturze eksplozję, a następnie optycznie dodano do tego obrazu widok śmigłowca, który w tym ujęciu w rzeczywistości był zupełnie gdzie indziej.
Widowiskową eksplozję śmigłowca, spadającego wzdłuż ściany wieżowca, wykonano bez żadnych trików optycznych, wykorzystując w tym celu miniaturowy model wysokościowca i radiowo sterowaną miniaturę śmigłowca w skali 1/7, wykonanego ze sklejki, aluminium i pleksiglasu. Ujęcie nakręcono z prędkością 240 kl/s, co po zwolnieniu szybkości taśmy do kinowego standardu 24 kl/s, dało niezwykle wiarygodny obraz wybuchu.
Śmierć Hansa Grubera także zrealizowano z użyciem efektów wizualnych. Ujęcie nakręcono szybkostrzelną kamerą z prędkością 300 kl/s, z użyciem niebieskiego ekranu w tle. Technicznym problemem, przed którym stanął Richard Edlund, była potrzeba błyskawicznej zmiany ostrości, gdyż na początku ujęcia kamera była ustawiona metr od aktora i musiała utrzymać ciągłą ostrość w trakcie jednej sekundy spadania Alana Rickmana w dół. Manualnie rzecz była poza możliwościami operatora kamery. Wykorzystano więc dodatkową kamerę video, zaprojektowaną do rejestracji ultraszybkich wydarzeń sportowych. Jej automatyka była w stanie zapanować nad tą nagłą zmianą ogniskowej. Pierścień ostrości kamery video połączono z komputerem Apple, który zapamiętywał dane, dotyczące odległości aktora od obiektywu. Następnie poprzez sprzężony z nim siłownik, informacje były mechanicznie przekazywane do pierścienia ostrości kamery filmowej.
W epilogu widzimy szeroki plan wieżowca Nakatomi i jego okolice. Ruch kamery rozpoczyna się od pokazania dogasającego dachu, ujęcie schodzi wzdłuż linii wysokościowca i przechodzi w panoramę naziemnego otoczenia wieżowca, pełnego ludzi, karetek, policji, straży pożarnej, itp. Ujęcie to wygląda całkowicie naturalnie i naprawde trudno dopatrzyć się tu jakiejkolwiek efektowej ingerencji. Tymczasem pierwsza część tego ujęcia, czyli widok górnej połowy wieżowca Nakatomi, to w rzeczywistości miniaturowy model, dopiero jego druga część to prawdziwy plan filmowy. Niezauważalnego przejścia między obiema wersjami budynku, dokonano podczas pokazania jego środkowej części, tam gdzie były wygaszone prawie wszystkie światła Nakatomi Plaza. Efekt ten zasługuje na szczególne uznanie, gdyż nie został nakręcony przy użyciu motion control. Dla ekipy Richarda Edlunda bazą było oryginalne ujęcie z planu, nakręcone z kranu kamerowego. Dopiero w postprodukcji musiano skrupulatnie odtworzyć ruch kamery w ujęciu z modelem, by niezauważalnie dopasować go do reszty. Identyczną technikę zastosowano w jednym z ujęć w scenie wysadzenia dachu, gdzie kamera wykonuje gwałtowny ruch z powierzchni ziemi ku wybuchającemu dachowi. |
