Niewykorzystane pomysły Lawrence'a Kasdana z "Poszukiwaczy zaginionej arki" zostały poddane recyklingowi i zaprezentowane w drugim filmie, roboczo nazwanym "Indy II". Medalion z laski boga Ra miał być pierwotnie złożony z dwóch części. Pierwszy miała mieć Marion, drugi - zły gen. Hok z Szanghaju. Po włamaniu do fortecy Hoka, Indy miał załatwić dwóch samurajów, jednego kulką, drugiego przez uduszenie. Za pomocą maczety Indy miał włamać się do pomieszczenia, zawierającego artefakt i wielki gong. Generał miał nakryć Indy'ego i strzelać do niego z broni, lecz Indy przeżył, chowając się za uwolnionym i toczącym się gongiem. Z tej koncepcji ostał się epizod z gongiem.

Zakończony przymusowym abordażem lot z Chin do Indii, w "Poszukiwaczach..." umieszczono na drodze Indy'ego z Chin do Nepalu, gdzie mieszkała Marion Ravenwood. Pierwotnie na pokładzie pasażerskiego DC-3 miał być komplet pasażerów, a w rzeczywistości podstawionych ludzi, którzy uciekli na spadochronach, kiedy Indy spał w najlepsze. W sumie był to wątek mocno przekombinowany, bo po co tyle zachodu, aby zabić jednego człowieka? Wystarczyłaby jedna kulka we śnie, zamiast skomplikowanej akcji spadochronowej, zakończonej zniszczeniem samolotu z niewygodnym pasażerem. Lecz liczy się efekt widowiskowy, więc scenarzyści drugiej części też poszli tym ściegiem, prowadzącym wprost do spadającego pontonu, nakręconego w jednym, zniewalająco spektakularnym ujęciu. Zamieniono także samolot z pasażerskiego na towarowy.

Ze względów oszczędnościowych twórcy mieli zamiar kręcić wnętrza w Australii, lecz najmniejszy kontynent nie dysponował odpowiednich rozmiarów infrastrukturą. Lucas i Spielberg zdecydowali więc o wynajęciu dziewięciu znajomych hal EMI Elstree Studios w Borehamwood pod Londynem, gdzie powstały "Gwiezdne wojny" i "Poszukiwacze zaginionej arki".

W stosunku do poprzedniego filmu, nastąpiła zmiana na stanowisku scenografa. Uhonorowanego Oscarem Normana Reynoldsa zastąpił inny Brytyjczyk Eliott Scott, który wspólnie z kierownikiem produkcji Robertem Wattsem poszukiwał plenerów do filmu. Z uwagi na odmowę wjazdu do Chin, twórcy musieli zmienić scenariusz. W końcu na indyjskiej ziemi znaleziono odpowiednie landszafty, lecz były one zbyt od siebie oddalone, by pozwolić sobie na kosztowne przeprowadzki. Na domiar złego Hindusi byli niechętni ekipie Lucasa i Spielberga. Zażądali wglądu w scenariusz i wykreślenia słowa "maharadża" w kontekście złych poczynań filmowego władcy (Hindusi zresztą zakazali wyświetlania gotowego filmu w swoim kraju, jako godzącego w dobre imię, obyczaje, oraz sławiącego brytyjski imperializm). Wreszcie, nie czekając na zmiłowanie hinduskich władz, ekipa znalazła warunki do pracy w Sri Lance, państwie zajmującym wyspę Cejlon, położoną na południe od Indii.

Wpółprodukujący "Poszukiwaczy zaginionej arki" Robert Watts tutaj awansował na stanowisko kierownika produkcji, odpowiadającego za przekucie w proces produkcyjny 28 mln dolarów z Paramountu, za które odpowiedzialny był Lucas. Twórca Gwiezdnej Sagi, w przeciwieństwie do poprzedniego filmu, był nad wyraz rzadkim gościem na planie "Świątyni Zagłady", ponieważ był zajęty postprodukcją "Powrotu Jedi". Z racji bliskości stosunkowo często bywał na planie w Kalifornii (gdzie nakręcono aktorskie ujęcia z efektami wizualnymi) i w pracowniach Industrial Light & Magic, kilka razy wpadł do hal EMI Elstree i raptem raz odwiedził plan w Sri Lance.

W tym filmie 41-letni Harrison Ford miał zagrać Indianę młodszego o rok w stosunku do poprzedniego filmu. Zaraz po opuszczeniu planu "Powrotu Jedi" aktor spędził osiem miesięcy na siłowni pod czujnym okiem kulturysty Jake'a Steinfielda, często figurującego na filmowych listach płac jako "Body by Jake".

Większość humorystycznych scen w filmie została dopisana na życzenie Harrisona Forda. Natomiast na wieść o pięciu filmach z Jonesem, Ford z przekąsem stwierdził, że na jego miejscu powinien raczej być Roger Moore (który Bonda przestał grać dopiero wtedy, kiedy był już na to za stary).

Z uwagi na zamknięte miejsce akcji, film nie mógł rozpocząć się przejściem od loga Paramountu do podobnego górskiego szczytu gdzieś na końcu świata. Twórcy wybrnęli z tego poprzez umieszczenie płaskorzeźby góry Paramountu na wielkim gongu.

Podobnie jak przy "Poszukiwaczach...", Spielberg kazał zbudować trzy miniaturowe plany najważniejszych dekoracji filmu, wśród których swoim zwyczajem przerobił rozwiązania wizualne. Do dyspozycji miał również 4 tys. storyboardów, narysowanych przez Eda Verraux, Joe Johnstona i Elliota Scotta.

Taneczną część czołówki nakręcono w londyńskiej Royal Horticultural Hall. Reszta to dekoracja w Elstree. Wszystkie sceny atelierowe powstały dopiero po przyjeździe ekipy ze Sri Lanki.

Kate Capshaw byłą modelką i aktorką grającą w telenowelach ze śladowym dorobkiem pełnometrażowym. "Poszukiwaczy zaginionej arki" obejrzała tylko dlatego, że jej chłopak niemal siłą zaciągnął ją do kina. Pewnego dnia jej agent uprawiał jogging z Mike'em Fentonem, jednym z szefów castingu do drugiego filmu o Jonesie. Na castingu Kate od razu wpadła Spielbergowi w oko zarówno zawodowo jak i prywatnie, co później, jak wiadomo, zaowocowało małżeństwem. Na prośbę Spielberga, Kate przefarbowała się na blond. "Indiana Jones i Świątynia Zagłady" był dopiero drugim filmem kinowym 30-letniej wówczas aktorki. Spielberg po latach stwierdził, że poznanie Kate było dla niego jedyną naprawdę pozytywną stroną zrobienia tego filmu.

Kate Capshaw na castingu

Kate Capshaw i Steven Spielberg

Jedną z kandydatek do roli Willie Scott była nieznana wówczas Sharon Stone, lecz przy Kate Capshaw nie miała szans. Stone na pocieszenie dostała podobną rolę w "Kopalniach króla Salomona" u boku Richarda Chamberlaina.

Wytworna, choć przeraźliwie ciasna suknia Willie Scott w prologu filmu została przygotowana z oryginalnych paciorków i cekinów z epoki, których wystarczyło akurat na wykonanie jednej sztuki. Suknia zagrała w dwóch scenach. Kręcąc nocną scenę przy ognisku, ekipa ze zgrozą i jednoczesnym rozbawieniem zauważyła, że cały tył sukni zniknął w paszczy słonia. Kostiumolog Anthony Powell zlecił przerobienie sukni, gdyż ubytku nie było czym wypełnić. Stąd odsłonięte plecy Willie Scott w prologu filmu, który został nakręcony pod koniec zdjęć. Ostatnim aktem tego epizodu był zabawny wpis, złożony przez Powella w papierach ubezpieczeniowych: "suknia zeżarta przez słonia".

Zastanawiające jest, jak świta Lao Che obserwowała taneczne popisy Willie Scott i tancerek, skoro przez większość klasycznego utworu Cole'a Portera "Anything Goes" (śpiewanego przez Kate Capshaw po mandaryńsku) panie tańczyły w ogromnej, lecz oddzielnej sali, która z salą bankietową była połączona otworem w kształcie paszczy smoka. Przypomina to gag z "Top Secret", gdzie Val Kilmer patrzy na wykopany łyżeczką supernowoczesny tunel. A może tego właśnie chcieli twórcy, czyli wyraźnego znaku dla widza, że nic tu nie jest na serio. W końcu, jak mówią słowa piosenki, "anything goes". Po polsku przerobiła to Anita Lipnicka, śpiewając "Wszystko się może zdarzyć" :)).

Wielka bijatyka w klubie Obi Wan to mimo wszystko skromna powtórka gigantycznej bitwy żołnierskiej z "1941" Spielberga. Na większości ujęć Forda zastępował jego dubler-kaskader Vic Armstrong. Aktor w tym czasie leczył poważną kontuzję kręgosłupa. Po powrocie aktora dokręcono resztę w przeciągu trzech dni. Spielberg bez przerwy poprawiał ujęcia i dialogi, które telefonicznie z USA poprawiał John Milius. Wreszcie po trzech dniach, kiedy dekoracja klubu była zniszczona, reżysera oświeciło w kwestii ponownego i lepszego nakręcenia sceny przy stoliku.

Nazwa klubu Obi Wan to oczywiste nawiązanie do postaci z "Gwiezdnych wojen". Pierwotnie klub miał nosić nazwę The Dragon, a pozostałością po niej jest dekoracja w kształcie paszczy smoka właśnie.

Wiadomo, że Indiana został tak nazwany po psie Lucasa. Willard Huyck poszedł tym tropem i małego Chińczyka nazwał Short Round, ponieważ tak wabił się jego pies, który z kolei dostał to imię po jednej z postaci z filmu "The Steel Helmet" (1951). Także po psie, tym razem Spielberga, ochrzczono Willie Scott. Jej pełne imię, nigdy nie powiedziane z ekranu to Wilhelmina. W sumie szkoda, byłaby to okazja do jeszcze jednego dowcipu słownego.

Casting do roli Short Rounda przypominał szukanie igły w stogu igieł. Otwarty nabór ogłoszono w największych miastach USA, Kanady, Wielkiej Brytanii oraz w Hong Kongu. Zgłosiło się ponad 6 tys. chłopaków. Pochodzący z Wietnamu i osiadły wraz z rodziną w Los Angeles Ke Huy Quan (a właściwie Jonathan Ke Quan), przyszedł na casting do roli Short Rounda jako wsparcie dla swego brata, zainteresowanego rolą. Brat był na tyle przejęty i spięty, że Ke ciągle musiał mu tłumaczyć, jak ma się zachować przed kamerą. Zauważyła to szefowa castingu Mary Selway. Quan nie miał pojęcia, kto to jest Spielberg, Lucas, ani nawet Ford, choć pamiętał Hana Solo, ale o Jonesie nigdy nie słyszał. Reżyser zorganizował osobną sesję z Harrisonem Fordem. Mieli zagrać pamiętną z filmu scenę gry w karty, ale okazało się, że Ke nie umie czytać po angielsku. Spielberg zaproponował improwizację, po której już wiedział, kto zagra Short Rounda.

Ke Huy Quan dzisiaj

Ke Huy Quan na castingu z Harrisonem Fordem

Pomysł, by Short Round nosił amerykańską czapeczkę bejsbolówkę, przyniósł scenograf Eliott Scott, który w Makau znalazł zdjęcie chińskiego chłopca w takiej właśnie czapeczce. Fotografia pochodziła z 1937 roku.

Wpadka: pasażerowie rikszy uciekającej przed Shortym, kilka razy zamieniają się miejscami.

Michael Moore, wsławiony reżyserią sekwencji pościgowej w "Poszukiwaczach zaginionej arki", także tutaj odpowiadał za sceny akcji, nakręcone bez udziału głównych aktorów. Jemu przypadł w udziale zaszczyt rozpoczęcia zdjęć do "Indiany Jonesa i Świątyni Zagłady" realizacją plenerowej części sekwencji ucieczki Indy'ego i Willie z klubu Obi Wan, oraz pościgu samochodowego z Short Roundem na ulicach Szanghaju. Całość nakręcono w Makau (do niedawna kolonia portugalska niedaleko Hong Kongu) z dublerami Forda, Capshaw i Quana. Moore ściśle współpracował z dwoma legendami sztuki kaskaderskiej, Vikiem Armstrongiem i Glenem Randallem.

Tydzień później, 18 kwietnia 1983 roku w Sri Lance zainaugurowano "oficjalny" okres zdjęciowy. Na pierwszy ogień poszły sekwencje w filmowej wiosce Mayapor, wzniesionej na plantacji herbaty niedaleko miasta Kandy. Z powodu wąskiego dojazdu krętymi górskimi drogami, musiano zrezygnować z ciężkich samochodów na rzecz mniejszych, których liczba rozrosła się do ok. 100.

Szanghajskie lotnisko nakręcono na przefasonowanym lotnisku wojskowym Hamilton w kalifornijskim mieście Novato. Była to ostatnia scena w ramach podstawowego etapu zdjęciowego. Mamy tutaj festiwal znanych nazwisk. Oprócz trójki głównych bohaterów nagle pojawił się tam Dan Aykroyd w roli niejakiego Webera. Tym samym Spielberg odwdzięczył się Aykroydowi za epizodyczną rolę poborcy podatkowego, którego Spielberg zagrał w finale "Blues Brothers". W tle natomiast stoją George Lucas i projektant kostiumów Anthony Powell jako misjonarze, oraz współproducent Frank Marshall i Steven Spielberg udający turystów.

Wpadka: samolot z Szanghaju do Indii leciał nad Wielkim Murem. Rzut oka na mapę jasno pokazuje, że Wielki Mur jest zbyt daleko na północy Chin, żeby można było, bez nakładania drogi oczywiście, nad nim przelecieć. Drugi błąd dotyczy pól ryżowych, rozciągających się przy Murze, a których tam w rzeczywistości nie ma, ponieważ takie pola znajdują się w środkowej i południowej części kraju, a nie na surowej i górzystej północy. Twórcy tłumaczyli, że celowo zlecili budowę przekłamanej makiety chińskiego landszaftu, by raz i porządnie wbić widzowi do głowy, gdzie toczyła się część akcji filmu.

Dźwięk zdychających silników w samolocie z Jonesem, Willie i Shortym na pokładzie, został wcześniej użyty w "Imperium kontratakuje" w scenach nieudanych rozruchów Sokoła Millenium.

Syngaleski (czyli rdzenny mieszkaniec Sri Lanki) aktor grający szamana z wioski nie znał słowa po angielsku, lecz mimo to wygłosił z ekranu to czego oczekiwał od niego Spielberg. Jak tego dokonał? Fonetycznie powtarzał zdanie po zdaniu, które poza kamerą wygłaszał Spielberg. Warto przysłuchać się jego kwestiom, mówionym ze sporymi przerwami - w tychże przerwach mówił do niego Spielberg. Przypadek Syngaleza z angielskim w sumie wpasowuje się w amerykańską tradycję filmową, według której wszyscy powinni znać angielski. A już kosmici ze "Star Treka" obowiązkowo. Marek Piestrak, realizując w Wietnamie PRL-owskiego Indianę Jonesa, czyli "Klątwę doliny węży", poszedł tym samym tropem i zlecił zdubbingowanie po polsku większości tubylców. Ale z tego zabiegu można się już było tylko pośmiać...

Po powtórce z "1941" Spielberg jeszcze raz nawiązał do własnej twórczości. W "Szczękach" była scena, w której szeryf Brody (ciekawe, czy miał przodka imieniem Marcus, który potrafił zgubić się we własnym muzeum... :)) wykonuje różne gesty i miny, a jego syn je powtarza. Po przemowie szamana Indy wykonuje gest, który za nim powtarza Shorty.

Do roli wycieńczonego chłopca, który uciekł z kopalni, Spielberg zażyczył sobie dzieciaka z jakimkolwiek doświadczeniem aktorskim. Przyprowadzono mu trzech bystrzaków z Colombo, stolicy Sr Lanki. A rolę i tak dostał miejscowy dzieciak, który wcześniej tylko obserwował filmowców.

W trakcie prac przygotowawczych Spielberg i Lucas zapytali Harrisona Forda, czy ma jakieś specjalne życzenia, odnośnie umieszczenia akcji w dżungli. Aktor wymyślił sobie słonie, bo uważał je za nieodzowny składnik podróży Jonesa i spółki. Lecz przed kamerami słonie, niczym Han Solo, słuchały tylko własnych rozkazów. Łaziły kiedy chciały, a gdy uznały, że dniówkowa liczba kilometrów w nogach została osiągnięta, kładły się na glebie i bezceremonialnie kontemplowały landszafty, co doprowadzało oszczędzających każdą minutę w plenerze Amerykanów o ciężkie kieszenie i miękkie kolana.

Nietoperze wampiry, przedstawiane Willie przez Jonesa, w rzeczywistości nie były tą właśnie, krwiożerczą (i występującą w Ameryce Południowej) odmianą tych latających ssaków. W filmie zagrały nietoperze roślinożerne, znacznie większe od wyżej wymienionych.

Z powodu odmowy władz Indii na kręcenie w Bursztynowym Pałacu w Dżajpurze, twórcy stwierdzili, że sami też sobie dadzą radę i postawili dekoracje Pancot na terenie studia Elstree w Wielkiej Brytanii. Ujęcia pałacu z zewnątrz załatwiono efektami wizualnymi.

Na uczcie, wśród egzotycznych atrakcji kulinarnych, od których przewracały się żołądki białych ludzi, tylko węgorze w sztucznym wężu były prawdziwe. Resztę wykonano ze strawniejszych imitacji. Wnętrzności żuków zrobiono z owocu banana, natomiast mrożone małpie móżdżki to tak naprawdę angielski pudding o nazwie custard, polany sosem malinowym. Facet wcinający węgorze to Arthur Repola, jeden z kierowników produkcji kilku filmów, produkowanych przez Spielberga w latach 80.

Jazda na słoniu nadwerężyła kręgosłup Harrisona Forda, który odmówił posłuszeństwa w Elstree, podczas realizacji sceny walki z hinduskim zabójcą, ukrytym w komnacie Indiany w Pancot. Diagnoza - wypadnięty dysk. Aktor usiłował jeszcze przez kilka dni grać, lecz była to bezcelowa walka, zakończona lotem do Los Angeles. Tam Fordowi wstrzyknięto w kregosłup roztwór z wyciągu z zielonej papai, który rozpuścił uszkodzoną chrząstkę. Spielberg musiał zmienić grafik zdjęć i przez sześć tygodni kręcić ujęcia bez Forda, lub w najlepszym wypadku z jego dublerem, Vikiem Armstrongiem. Eksperymentalna terapia zakończyła się sukcesem.

Jedna z najbardziej wytykanych wpadek tego filmu została uskuteczniona w scenie, kiedy Jones odkrywa tajne przejście do tuneli i zapala zapałkę, która sama sobie daje cień. Światło z zapałki pochodziło oczywiście z reflektorów ekipy, lecz uczyniono to wyjątkowo nieudolnie.

W scenie z robalami, wyuczona odpowiedniego wydawania z siebie wrzasków Kate Capshaw musiała grać w towarzystwie ponad 2000 sztuk pełzającego plugastwa. Aktorka była przerażona, ale z podniesionym czołem przyjęła wyzwanie, gdyż wcześniej Spielberg na jej prośbę nie nakręcił sceny z wężem (kiedy Willie zostaje zrzucona z grzbietu słonia). Kate, podobnie jak Indy, boi się węży, choć mimo to zagrała drugą scenę z wężem przy ognisku. Ale wcześniej były robale, mnóstwo robali, które ochoczo były wrzucane na jej ramiona. Aktorka przeżyła to dzięki środkom uspokajającym, a raczej otępiającym, które działały bardzo skutecznie.

Robactwo okazało się - cóż za odkrycie! - gorsze do sterowania i filmowania od węży. Robale uciekały od silnego światła i przedostawały się poza dekoracje, siejąc panikę.

Zabawna i jednocześnie trzymająca w napięciu scena w jaskini z obniżającym się sufitem została pomyślana na wzór niemal identycznej sceny z "Nowej nadziei", kiedy Han, Luke i Leia są uwięzieni w zgniatarce śmieci. Lucas zmienił tylko orientację zbliżających się powierzchni - z pionowej na poziomą .

Kaskaderski udział Vica Armstronga w tej scenie nie ograniczył się do standardowych przewrotek i rzutów na glebę. To Vic, a nie Ford, wykonał słynną puentę (powtórzoną w "Uciekających kurczakach") z przechwyceniem kapelusza w ostatniej chwili. Przez ułamek sekundy widać jego twarz.

Do roli arcyłotra Mola Ramy twórcy poszukiwali Hindusa, grającego w Europie lub w USA. Po bezowocnych poszukiwaniach zdecydowali się na bardzo znanego w Indiach aktora Amrisha Puri, który przyjął rolę i na jej potrzeby zgolił głowę, nie bacząc na 18 kręconych jednocześnie filmów z jego udziałem. Własna łysa czacha bardzo przypadła mu do gustu.

Podczas sceny smagania biczem, ekipa zrobiła sobie z Harrisona Forda nielichą zabawę. Nagle na planie pojawiła się Barbra Streisand w skórzanym stroju srogiej dominy i zaczęła go lać pejczem, mówiąc "To za "Hanover Street", najgorszy film, jaki widziałam!". Chodziło o dramat wojenny Petera Hyamsa z Harrisonem Fordem z 1979 roku, w którym zresztą też była scena na wiszącym moście. Potem lała go za "Gwiezdne wojny" i całą kasę, którą zarobił. Lecz na tym nie koniec. Nagle z rozbawionego tłumu wyskoczyła Carrie Fisher i zaczęła bronić Forda, niczym Hana Solo. Pojawił się też Irvin Kershner, reżyser "Imperium kontratakuje", który podszedł do Spielberga i zapytał, czy tak się u niego kręci filmy.

Thugowie, oddający cześć bogini śmierci Kali przez duszenie swoich ofiar, zostali w scenariuszu obdarowani rytuałami z innych części świata - azteckim wyrywaniem serca i hawajskim spuszczeniem w głąb wulkanu.

Sposoby załatwiania strażników przez dzieci (mniejsza o to, że robiły to z werwą, a wcześniej słaniały się na nogach...) przypominają metody walki Ewoków z żołnierzami Imperium na Endorze.

Szefa strażników, tego samego, który został wciągnięty do kruszarki kamieni, zagrał Pat Roach. Ten były zapaśnik w "Poszukiwaczach zaginionej arki" zagrał aż dwie epizodyczne role. Pojawił się też w "Ostatniej krucjacie". Nie dane mu było zagrać w czwartej odsłonie cyklu, gdyż Pat Roach zmarł w 2004 roku. Niemal całą tę sekwencję zagrał za Forda jego dubler, Vic Armstrong. Aktor leczył wówczas uraz kręgosłupa, a po powrocie zagrał tylko w zbliżeniach.

Podczas realizacji sceny przed wagonikiem, kiedy Shorty wali pałką strażnika, fragment z łamiącej się pałki poleciał w kierunku oczodołu Kate Capshaw. Rezultatem była mało wyjściowa plama pod okiem. Nazajutrz wszyscy członkowie ekipy solidarnie namalowali sobie czarną krechę pod oczami.

Pościg w kopalni także miał być atrakcją pierwszego filmu. Po śmierci Belloqa, Indy i Marion przechwytują Arkę Przymierza i uciekają wózkiem kopalnianym. Oczywiście naziści nie próżnują, ochoczo zabierając się za ściganie wrogów Adolfa Hitlera.

Pełnowymiarową dekorację tuneli kopalnianych zbudowano jako pętlę wzdłuż ścian nawiększej hali zdjęciowej w Elstree. Tym sposobem wagoniki na torach poruszały się w kółko z prędkością zaledwie 16 km/h. Spielbergowi zależało na dwukrotnie wyższej prędkości, więc przestawił kamery na 12 kl/s, by po przyspieszeniu do 24 kl/s pościg sprawiał wrażenie dwukrotnie szybszego. Przejechanie całej pętli wokół hali zdjęciowej zajmowało niecałe pół minuty, a w gotowym filmie pościg miał zajmować kilka dobrych minut, należało więc kręcić wiele razy na tych samych odcinkach torów. Aby uniknąć oczywistego powtarzania tych samych elementów dekoracji, każdorazowo zmieniano oświetlenie i ustawienie kamer. Użyto cztrech prawdziwych wagoników kopalnianych, lecz każdy wyposażono w ukryty silnik elektryczny i hamulce tarczowe. Dźwięk wagoników na torach zarejestrowano na rollercoasterze w Disneylandzie.

Pękające drewno potrafi wydać z siebie snop iskier. Niemożliwe? Sam widziałem! Konkretnie w scenie, w której Shorty siłuje się z ręcznym hamulcem. Tę bzdurę można wytłumaczyć tylko walorami czysto filmowymi - w tunelu było ciemno, a trzeba było biało na czarnym pokazać moment pęknięcia drzewca sterujacego hamulcem.

W pewnym momencie kaskader grający złego Hindusa dostaje od Forda z łokcia w brzuch. Ford chciał mu poprawić lewym sierpem, ale Hindus nagle przepadł, co rozbawiło Harrisona Forda. Nieoczekiwanie Hindus wyskoczył zza wózka i walka zaczęła się od nowa. Ten nagły gag z roześmianym Fordem to właściwie filmowa wpadka, naturalna reakcja aktora na skutek nieprzewidzianego przebiegu układu choreograficznego walki; Ford na kilka klatek nawet spojrzał w kamerę. Lecz z uwagi na to, że dalszy ciąg tego ujęcia nie został "spalony" (kaskader poważnie podszedł do swoich obowiązków i, nie czekając na komendę reżysera, kontynuował grę), wmontowano go do filmu w oryginalnym kształcie.

Kiedy przed Indianą staje dwóch rosłych Hindusów z maczetami, ten chce powtórzyć swój słynny manewr z pistoletem na ulicach Kairu z "Poszukiwaczy zaginionej arki". John Williams zilustrował ten zabawny epizod fragmentem własnej partytury z rzeczonej sceny. Nawiązanie tyleż zgrabne i dowcipne, co niekonsekwentne chronologicznie, gdyż "Świątynia Zagłady" była prequelem. Tak więc to zastrzelenie Araba w Kairze mogło być udaną powtórką z Indii. Lecz nie ma co się czepiać - to tylko filmy z Indianą Jonesem.

Mamy tu kolejną wpadkę. Indy za pomocą bata wyciągnął maczetę z dłoni jednego z Thugów. Maczeta wyraźnie poleciała w przepaść. Tymczasem maczeta, którą Indy pogonił tegoż zabójcę, to ewidentnie ta sama, która wcześniej zniknęła w czeluściach wąwozu.

Harrison Ford miał też okazję do powtórzenia zabawnej sceny ucieczki przed przeważającymi siłami szturmowców z "Gwiezdnych wojen. Nowej nadziei". Tutaj pogonił jednego Hindusa, a za chwilę uciekał przed całym ich tabunem.

Ciekawe, gdzie Willie znalazła w dżungli punkt sprzedaży sandałów? Pytanie tylko z pozoru jest absurdalne, ponieważ po ucieczce z tunelu była boso, a po moście już biegała w sandałach...

Najbardziej spektakularną plenerową dekorację filmu, czyli wiszący nad wąwozem most, zbudowano w Sri Lance w pobliżu miasta Kandy, w miejscu, gdzie David Lean kręcił nomen omen "Most na rzece Kwai" (1957). Most filmowano w szerokich planach tylko z jednej strony, ponieważ z drugiej wznosiła się olbrzymia tama, budowana zresztą przez brytyjską firmę Balfour Beatty Nuttall. I to właśnie jej inżynierowie otrzymali zlecenie zaprojektowania i zawieszenia filmowego mostu. Uwinęli się z robotą w cztery tygodnie. Niebagatelne znaczenie miało również komunikacyjne uzbrojenie terenu, związane z budową tamy. Innymi słowy, Lucas i Spielberg mieli do dyspozycji cywilizowaną dżunglę.

Most tylko wygląda na klasyczny linowy. Pod warstwą konwencjonalnych lin i drewna znajdowały się stalowe liny o średnicy dwóch centymetrów. Większość steadicamowych ujęć na wiszącym 75 metrów nad ziemią moście zrealizowano przy jednym lub drugim jego końcu. Spielberg i Garrett Brown nie mieli odwagi, by kręcić Forda zgodnie z literą scenariusza, czyli na środku mostu. Spielberg tak bardzo się bał, że aby dostać się na drugą stronę wąwozu, jechał ponad 2 km samochodem.

Spielberg nosił na planie kilka czapeczek. Jedna miała na sobie logo E.T., zaś druga - tajemniczy napis "Blue Harvest", wykonany liternictwem z logo "Gwiezdnych wojen". Kiedy Lucas kręcił w amerykańskich plenerach sceny do "Powrotu Jedi", by nie przyciągać na plan tłumu fanów, gapiów i dziennikarzy, kazał zamienić wszelkie widoczne napisy "Revenge of the Jedi" (tytuł roboczy) na właśnie "Blue Harvest".

W filmie wypowiedziano tylko jedno brzydkie słowo - "shit". Padło ono z ust Jonesa przed przecięciem mostu.

Scenariuszowe przecięcie lin nośnych było bardzo proste - Indy rąbie maczetą aż do oczekiwanego skutku. Natomiast filmowcy musieli uciec się do sposobu, by przerwać ciągłość stalowych lin. W tym celu szef efektów specjalnych George Gibbs zatrudnił pirotechników z francuskiej firmy Pyromecca, specjalizującej się w nietypowych usługach niszczących. Francuzi zamontowali na linach maleńkie gilotyny, których ostrza były uruchamiane dzięki miniaturowym eksplozjom, które w dodatku nie niosły ze sobą błysków czy głośnych dźwięków.

Dzień przed nakręceniem przecinania mostu, George Gibbs podszedł do Spielberga i powiedział: "Jeśli coś nie wyjdzie i będziesz chciał przerwać ujęcie przed przecięciem mostu, nie krzycz 'cięcie!', bo będę nerwowy". Na szczęście w dniu kręcenia komenda "cięcie" dotyczyła wyłącznie procedury przecięcia mostu, a ujęcie bezpiecznie zarejestrowało aż osiem kamer, w tym efektowa VistaVision, Garrett Brown ze swoim Steadicamem i kilka kamer rejestrujących z przyspieszonym klatkażem. Dla wzmocnienia efektu, cały most posypano piaskiem, który malowniczo uzupełnił obraz lecącej w dół konstrukcji.

Przecięcie mostu nakręcono w Sri Lance, lecz ujęcia uderzenia części mostu o skalną ścianę zostało nakręcone już w Wielkiej Brytanii na scenograficznej atrapie pięć metrów nad ziemią. Wykonano także oddzielny model fragmentu mostu, przeznaczony do zbliżeń.

Zaś aligatory, pożerające wyznawców bogini Kali, zostały nakręcone przez Franka Marshalla na Florydzie. Poza tym te miłe i przesympatyczne futrzaki nie żyją w Indiach :)).

Twórcy okazali się bardzo niekonsekwentni w pokazaniu rzeki płynącej dnem kanionu. Na większości ujęć widać sporą rzekę, rozlewającą się od jednego klifu do drugiego, natomiast na ujęciu przecinanego mostu przez chwilę widać stosunkowo wąską i niepozorną rzeczkę. Ale w końcu liczył się efekt widowiskowy. Hinduskie łajdaki nie mogły się przecież utopić w cieku wodnym, w którym nawet krokodyle narzekałyby na ciasnotę rodem z PRL-owskich blokowisk...

Podczas pobytu w Sri Lance twórcy odwiedzili zamieszkującego Cejlon Arthura C. Clarke'a, jednego z najważniejszych twórców klasycznej literatury SF.

Zaplanowane na 90 dni prace zdjęciowe zakończono, jak spielbergowska tradycja każe, pięć dni wcześniej. 8 września 1983 roku zakończono podstawowy okres zdjęciowy i przystąpiono do pracochłonnej postprodukcji.

Premiera odbyła się w 23 maja 1984 roku. Cenzura chciała wlepić filmowi kategorię R, ale Lucas, Spielberg i wytwórnia tak długo nalegali, aż dostali PG, czyli bez ograniczeń wiekowych, ale za zgodą rodziców. W efekcie najmłodsza dzieciarnia była przerażona niektórymi scenami, co stało się asumptem do szybkiego przekwalifikowania filmu. Dla "Indiany Jonesa i Świątyni Zagłady" utworzono nową kategorię cenzorską PG-13, czyli dozwolony dla widzów powyżej 13. roku życia, lecz w towarzystwie dorosłych.

Brytyjska cenzura, jedna z najsurowszych na świecie, nie zadowoliła się kategorią PG-13 i dokonała aż 25 cięć (m.in. brak zbliżenia wyrywanego serca i zasklepiania się dziury w klatce piersiowej), które przedostały się nawet do brytyjskiej edycji kolekcjonerskiego wydania DVD całej trylogii.

Film nie powtórzył oscarowego sukcesu poprzednika, co dla jego twórców nie było żadnym zaskoczeniem. Wiedzieli, że tym razem sprokurowali produkt wyłącznie rozrywkowy. Na nominacji zakończyło się w przypadku muzyki Johna Williamsa, zaś Oscara zdobyli szefowie efektów specjalnych.

---

POWRÓT DO WYBORU

STRONA GŁÓWNA KMF

Klub Miłośników Filmu, 2007.09.04