W 1896 roku Thomas Edison, niezależnie od braci Lumiere, wynalazł kamerę filmową, którą nazwał Kinetograf. Ustalił wtedy szerokość taśmy filmowej na 35mm. W 1932 roku Amerykańska Akademia Filmowa ustaliła standardy rejestracji filmowej. Szerokość taśmy pozostała bez zmian w stosunku do wynalazku Edisona, podobnie jak proporcje obrazu kinowego 1,37:1 (w odróżnieniu od epoki kina niemego, kiedy to proporcje obrazu wynosiły 1,33:1 - po wprowadzeniu dźwięku, część miejsca na celuloidzie zajęła optyczna ścieżka dźwiękowa). Odtąd format ten, zaadaptowany później przez telewizję (jako popularne 4:3), nosi nazwę Academy.

Zanim w 1953 roku obowiązującym systemem szerokoekranowym został CinemaScope, rok wcześniej odbyła się premiera filmu dokumentalnego "This is Cinerama", nakręconego i wyświetlonego w jednym z najdziwaczniejszych i najbardziej efektownych formatów - Cinerama. Wymyślili go Fred Waller i Michael Todd, choć prekursorem tej techniki był "Napoleon" Abela Gance'a (1928), film wyświetlany na trzech olbrzymich ekranach równocześnie. Olbrzymie proporcje obrazu Cineramy 2,59:1, osiągnięto dzięki trzem zsynchnizowanym kamerom, rejestrującym obraz, wyświetlany później za pomocą trzech projektorów. Pole wyświetlania Cineramy składało się z trzech zakrzywionych ekranów, o łącznym kącie 146'. Zaletą tej technologii był efekt pseudo-trójwymiarowości obrazu, otaczającego widza. Wada polegała na tym, że właściwie nigdy nie osiągnięto spójności obrazu, który nie łączył się ze sobą odpowiednio na krawędziach trzech ekranów. Przez to Cineramę zastosowano do produkcji tylko dwóch filmow fabularnych - baśni "Wspaniały świat braci Grimm" (1962) oraz epickiego westernu "Jak zdobyto Dziki Zachód" z tego samego roku. I na tym skończył się żywot tej technologii w fabule.

Niepraktyczną Cineramę po 1962 roku wykorzystano wyłącznie do adaptowania i wyświetlania filmów, nakręconych innymi jednokamerowymi technikami. System nazwano Cinerama 70mm. Tym sposobem na olbrzymim ekranie można było podziwiać wielkie, szerokoekranowe widowiska, typu "Ten szalony, szalony świat" (1964), "Największa historia, jaką kiedykolwiek opowiedziano" (1965), "Grand Prix" (1966), "2001: Odyseja Kosmiczna" (1968), czy "Stacja polarna Zebra" (1968).

W 1953 roku wytwórnia 20th Century Fox dokonała dziejowego przełomu, prezentując biblijną opowieść "Szata" w szerokoekranowym systemie CinemaScope. Technika ta, wymyślona przez Francuza Henri Chretiena, opierała się na rejestracji obrazu na taśmie 35mm, za pomocą anamorficznych obiektywów, ścieśniających szeroki kadr na dwukrotnie węższej taśmie. Podczas projekcji kinowej następuje proces odwrotny. CinemaScope, święcąc triumfy na ekranach kin i w podręcznikach sztuki operatorskiej, z biegiem lat zmieniła nazwę na powszechnie znany Panavision.

Dimension 150 został wynaleziony przez Richarda Vettera i Carla Williamsa z Uniwersytetu Kalifornijskiego. Była to jedna z najbardziej zaawansowanych form prezentacji szerokoekranowej, dzięki użyciu 70mm taśmy i szerokokątnych obiektywów. Technika ta oferowała obraz, rzutowany na ekran o rozpiętości 150', czym przebijała nawet Cineramę. Dimension 150 wykorzystano przy realizacji zaledwie dwóch filmów, wielkich widowisk "Biblia" (1966) i "Patton" (1970).

System ten to jeden z prekursorów szerokiego ekranu, zaprezentowany po raz pierwszy w 1929 roku. Wyprodukowano w nim tylko dwa filmy - "Song of my Heart" (1930) i "The Big Trail" (1930). Nowatorstwo Grandeur 70mm, obróciło się jednocześnie przeciwko tej technologii. Była ona zbyt daleko idąca jak na tamte lata, z uwagi na zastosowanie taśmy 70mm, dwukrotnie szerszej od standardu Academy. System upadł, a za sprawą CinemaScope nigdy nie wrócił do łask.

Absolutna rewolucja ostatnich lat. Najdoskonalszy i największy system wyświetlania trójwymiarowych ruchomych obrazów, których wrażenie rzeczywistej głębi jest wręcz porażająco realne. IMAX-a wymyślono co prawda jeszcze w latach 70-tych, lecz początki jego triumfów na całym świecie przypadają dopiero na lata 90-te ubiegłego wieku za sprawą firmy Panasonic. System ten korzysta z taśmy filmowej o szerokości ponad 10 cm (trzy razy więcej niż standardowy negatyw 35mm), przesuwanej poziomo w olbrzymim projektorze i rzutowanej na specjalny ekran wysokości 24 metrów. Z dobrodziejstw IMAX-a korzystają w przeważającej mierze dokumentaliści i przyrodnicy. Na jego wielki ekran trafiło do tej pory zaledwie kilka filmów fabularnych, przekonwertowanych optycznie ze standardowych taśm - "Apollo 13", "Atak klonów", czy "Matrix Rewolucje".

Niemal równocześnie z premierą szerokoekranowej "Szaty", Paramount pozazdrościło wynalazku Foxowi, wprowadzając na ekrany western "Jeździec znikąd" (1953), z proporcjami obrazu 1,66:1. Nie stała za tym jednak żadna nowa metoda uzyskiwania panoramy. Standardowy kadr 1,37:1 sztucznie zakryto kaszetami (czyli maskami - matte) na górze i na dole, osiągawszy w ten sposób nieco szerszy od zwykłego format obrazu. Metodę tę stosuje sie do dziś, ponieważ pozwala ona na osiągnięcie - niewielkiej co prawda, ale zawsze - panoramy, bez użycia szerokiej taśmy, bądź anamorficznych obiektywów.

Kolejne wytwórnie, Universal i Columbia, także postanowiły tanią metodą robić filmy panoramiczne. Lecz zamiast zakrywać standardowy kadr do paramountowskich proporcji 1,66:1, poszły jeszcze dalej i przycięły obraz do jeszcze węższego formatu 1,85:1. Do dzisiaj to najpopularniejszy format szerokoekranowy, bazujący na standardowej, nieanamorficznej rejestracji obrazu.

Odmiana szerokoekranowej rejestracji obrazu na taśmie 70mm, stosowana głównie w latach 60-tych w filmach wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer, jako odpowiedź na CinemaScope Foxa. Tą techniką zrealizowano m.in. "Parszywą dwunastkę" (1967).

W 1960 roku, ściśle bazując na technologii CinemaScope, wdrożono do produkcji filmowej system Panavision. Anamorficzna rejestracja na 35mm taśmie, dająca kadr o proporcjach 2,35:1, jest do dziś najpopularniejszym formatem szerokoekranowym. Jednym z pierwszych filmów, zrealizowanych tą techniką było "Siedmiu wspaniałych" (1960).

W połowie lat 80-tych reżyserzy i operatorzy zwrócili uwagę na całkowicie nowy sposób rejestracji, zwany Super 35. Bazę tej techniki stanowi negatyw 35mm, pozbawiony optycznej ścieżki audio, co powiększyło obszar roboczy na każdej klatce, do rozmiarów 1,6:1. Zwiększona czułość tej taśmy otworzyła zupełnie nowe perspektywy twórcze. Innowacja Super 35 polega na możliwości laboratoryjnego przekadrowania filmu do dowolnego formatu, bez widocznej utraty jakości. Innymi słowy, ten sam film w kinie może być wyświetlony jako pełna panorama 2,35:1, zaś w telewizji zostanie wyemitowany na pełnym ekranie i wcale nie będzie to prosta ingerencja, polegająca na powiększeniu panoramicznego obrazu. Obie prezentacje bazują bowiem na tym samym kadrze 35mm, oddzielnie skadrowanym laboratoryjnie dla różnych typów prezentacji.

Pierwszym reżyserem, który docenił Super 35, był James Cameron, który od "Otchłani" (1989), każdy swój film fabularny kręci właśnie w tym formacie. W ostatnich latach szczególnie twórcy wielkich, fantastycznych widowisk polubili Super 35. Wszystkie filmy z cyklu "Matrix", "Władca Pierścieni" czy "Harry Potter", dają wyjątkową okazję do zaprezentowania ich walorów widowiskowych zarówno w kinie jak i w telewizji, ponieważ - dotyczy to telewizji - nie następuje drastyczne powiększenie i obcięcie obrazu po bokach, tak by wypełnił cały monitor. Na dobrą sprawę każdy film można obejrzeć dwukrotnie i to za każdym razem inaczej. W telewizji będą obecne te obszary kadru których nie było widać w szerokoekranowej wersji kinowej bądź DVD. Oczywiście metoda ta działa również w drugą stronę.

Ten format to kolejny owoc pojedynku wytwórni o to, która posiada lepszy system rejestracji szerokoekranowej. SuperScope to wynalazek RKO Pictures, wprowadzony rok po premierze systemu CinemaScope. Taśma 35mm, dzięki obiektywom anamorficznym, rejestrowała kadr o proporacjach 2:1 (czyli dwa razy więcej w poziomie, niż w pionie). Istniała także odmiana SuperScope, oferująca standardowy widescreen o proporcjach 2,35;1. System ten przetrwał zaledwie parę lat, nakręcono w nim tylko kilka filmów, m.in. pierwszą ekranizację "Inwazji porywaczy ciał" (1956). Później RKO "nawróciło się" na CinemaScope.

Ta odmiana anamorficzngo Panavision, oferowała to, co było słabością oryginału, czyli 70mm taśmę, na której rejestrowano obraz bez ścieśniających obiektywów. Po raz pierwszy Super Panavision 70mm zaprezentowano w 1959 roku, przy okazji filmu "The Big Fisherman". Mając na uwadze najwyższą jakość oferowanego obrazu, jak i związane z tym wysokie koszty eksploatacji, format ten wykorzystywano w latach 60-tych głównie przy wielkich widowiskach, typu "Lawrence z Arabii", "West Side Story", czy "2001: Odyseja Kosmiczna".

Kolejna odmiana szerokoekranowej formy rejestracji na taśmie 70mm, bazująca na obiektywach Panavision. Super Techniramę 70mm po raz pierwszy wykorzystał Walt Disney przy produkcji "Śpiącej królewny". System ten stosowano niemal wyłącznie w latach 60-tych, m.in. przy kręceniu "Spartakusa".

Jeden z wielu anamorficznych sposobów na nakręcenie filmu o proporcjach 2,35:1 na zwykłej 35mm taśmie. Ulubiony format Sergio Leone, który całą dolarową trylogię oraz epicki fresk "Dawno temu na Dzikim Zachodzie", nakręcił właśnie w Techniscope. Skorzystał z niego także George Lucas, realizując swój dystopijny debiut "THX-1138" (1971).

I jeszcze jeden format anamorficzny, niemal bliźniaczo podobny do Panavision. Nakręcono w nim m.in. "Czas Apokalipsy", "Niekończącą się opowieść" i "Zaklętą w sokoła".

W połowie lat 50-tych Michael Todd i Joseph Schenck z firmy Magna Corporation, zaprezentowali własny system rejestracji szerokoekranowej, nazwany Todd-AO. Opierał się on na taśmie 70mm i szerokokątnym obiektywie 12,7mm, zbierającym obraz o rozpiętości 128'. Innowacją była także prędkość rejestracji, równa 30 kl/s, w przeciwieństwie do standardowej prędkości 24 kl/s. Todd-AO po raz pierwszy zaprezentowano przy filmie "Oklahoma" (1955). Rok później Michael Todd wykorzystał ją przy kolejnej własnej produkcji, tym razem oscarowej adaptacji Verne'a "W 80 dni dookoła świata". Rejestrację Todd-AO stosowano głównie przy wielkich superprodukcjach, takich jak "Kleopatra" (1963), "Dźwięki muzyki" (1965), "Ci wspaniali mężczyźni w swych latających machinach" (1965), czy "Port lotniczy" (1970). W latach 90-tych o Todd-AO przypomnieli twórcy filmu "Baraka" (1992), poetyckiego fresku o ludzkiej cywilizacji, wzorowanym na słynnym "Koyaanisqattsi".

System Michaela Todda w latach 70-tych doczekał się anamorficznej mutacji pod postacią Todd-AO 35mm. W przeciwieństwie do oryginału, była ona zbliżona do standardu Panavision. Używała taśmy 35mm, naświetlanej i wyświetlanej ze standardową prędkością 24 kl/s i z proporcjacmi obrazu 2,35:1. Z lubością stosował ją Dino de Laurentiis w swoich wielkich widowiskach "Flash Gordon" (1980), "Conan Barbarzyńca" (1981), czy "Diuna" (1984).

Ten system powstał pod koniec lat 50-tych, na zamówienie MGM. Wytwórnia przygotowywała widowiskowy remake "Ben-Hura" i potrzebowała najdoskonalszego z możliwych sposobu rejestracji szerokoekranowej. Kierowany przez szefa Panavision Roberta Gottschalka zespół, stworzył Ultra Panavision 70mm, system nieanamorficzny, dający rekordowe rozmiary obrazu 2,76:1. Oprócz multioscarowego "Ben-Hura", w tym systemie nakręcono także m.in. "Bunt na Bounty" (1962) i "Upadek Cesarstwa Rzymskiego" (1964).

Krok w przeszłość. Zanim w latach 50-tych ekrany kinowe zalały różne formaty panoramiczne, w 1931 miały swoją premierę dwa filmy Warner Bros. "Kismet" i "The Lash", nakręcone w systemie Vitascope. Korzystał on z obiektywów nieanamorficznych i taśmy 65mm. Vitascope, podobnie jak wcześniejszy o kilka lat system Grandeur 70mm, przerósł swoje czasy i nigdy sie nie przyjął.

Większość formatów rejestracji stosuje pionową kierunkowość przesuwu taśmy w kamerach, czyli obie rolki z negatywem znajdują się nad i pod obiektywem. VistaVision to jeden z niewielu przykładów złamania tej zasady. Tutaj rolki znajdują się po bokach względem obiektywu, zaś przesuw taśmy odbywa się poziomo. Taśma z kolei ma powierzchnię dwukrotnie większą od standardowej.

Format VistaVision zawdzięczamy wytwórni Paramount, której szefostwo nie chciało korzystać z konkurencyjnego CinemaScope, przy realizacji swych najlepszych filmów (choć już w 1926 roku Paramount zaprezentował panoramiczny system Magnascope, o którym szybko zapomniano). Szef techniczny wytwórni John Bishop, skorzystał z patentu jeszcze z lat 20-tych. Wtedy William Fox wynalazł system "Natural color" (a były to czasy filmów czarno-białych), korzystający z dwóch taśm 35mm, naświetlanych jednocześnie za pomocą różnych filtrów kolorystycznych. Bishop przewrócił kamerę na bok, przesunął oba negatywy względem siebie, tak by stykały się bokami i w ten sposób wynalazł system VistaVision.

Dzięki temu kadr niejako "przewrócono na bok", perforacja została umieszczona na górze i na dole, a całkowita powierzchnia klatki przybrała formę naturalnego prostokąta. Obraz o proporcjach 1,66:1, bez anamorficznego ścieśniania doskonale wpasował się w tę figurę geometryczną. Największą zaletą jest jednakże dużo większa - o 2,66 w stosunku do standardowej - powierzchnia kadru, co w prosty sposób przekłada się na najwyższą jakość rejestrowanego obrazu. Oczywiście w produkcji filmowej nie stosowano dwóch przyciętych negatywów, lecz specjalnie produkowanej dla tego systemu taśmy :)). Nadmienić wypada, że kilka lat wcześniej powstała niemal bliźniacza efemeryda, nazwana Technirama 35mm. Różnica polegała na tym, że Technirama stosowała rejestrację anamorficzną, dającą standardowe proporcje 2;35:1.

VistaVision po raz pierwszy zastosowano przy filmie "Whie Christmas" (1954). Jego zalety docenił także Alfred Hitchcock, kręcąc kilka ze swoich największych arcydzieł właśnie w tym systemie: "Złodziej w hotelu" (1955), "Zawrót głowy" (1958) i "Północ-północny zachód" (1959). Kiedy na przełomie lat 60-tych i 70-tych, kino w USA znowu zaczęło przegrywać z telewizją, szerokoekranowe techniki odesłano do lamusa, ograniczając ich użycie tylko do wielkich widowisk katastroficznych. O kamerach VistaVision zapomniano, także z powodu ich sporych gabarytów i ciężaru własnego, utrudniającego pracę poza halą zdjęciową; filmowcy przenieśli się w plener z mniejszymi i lżejszymi kamerami 35mm.

W połowie lat 70-tych kamery VistaVision odkryli na nowo Douglas Trumbull i John Dykstra, pracujący przy nowatorskich efektach do "Gwiezdnych wojen" i "Bliskich spotkań trzeciego stopnia". Ponieważ kamery Panavision były nieprzydatne do rejestracji ujęć z efektami wizualnymi (powodująca zniekształcenia anamorficzność wykluczała ich użycie), wyciągnięto z lamusa masywne kamery VistaVision, dające dużo większą klatkę, z której z powodzeniem kadrowano ostateczny format 2,35:1. Poza tym taśma VistaVision lepiej znosiła żmudne procesy laboratoryjne przy produkcji ujęć z efektami wizualnymi, dając w efekcie obraz, nie różniący się niczym od formatu Panavision, którym kręcono resztę filmu. Z biegiem lat znacznie zmodyfikowano kamery VistaVision, lecz istota ich działania pozostała niezmienna. Po dziś dzień z powodzeniem stosuje się je do rejestracji ujęć, zawierających efekty wizualne.

Powyższe zestawienie obejmuje tylko najważniejsze i najbardziej rozpowszechnione metody rejestracji szerokoekranowej w historii kina. Lecz to nie koniec wyliczanki. Kinematografie całego świata wymyślały własne formaty, a także stosowały lokalne mutacje powszechnie znanych metod rejestracji. Oto kilkadziesiąt innych systemów panoramicznych, o większości których wiedzą dzisiaj już chyba tylko historycy kina.